Historia Ska - Train to Skaville
Historia ska w pigułce! Kompendium wiedzy o ska nie tylko dla początkujących. Wszystko co chciałbyś wiedzieć o ska, ale boisz się spytać! Co było pierwsze - ska czy reggae? Skąd... więcej »
Historia Ska - Train to Skaville
Historia Ska - Train to Skaville
Historia ska w pigułce! Kompendium wiedzy o ska nie tylko dla początkujących. Wszystko co chciałbyś wiedzieć o ska, ale boisz się spytać! Co było pierwsze - ska czy reggae? Skąd wzięła się nazwa ska? Czy Bob Marley wiedział co to ska? W jaki sposób ska zawojowało cały świat? Kto nagrał pierwsze ska w Polsce? Czy ska to pranie? Kto to jest rudeboy? Co skinhead ma wspólnego ze ska? Czy tym się można zarazić? Odpowiedzi na to i wiele wiele innych pytań odnajdziesz podczas lektury "Train to Skaville". Serdecznie zapraszamy!
Jamajka to niewielkie państwo leżące na wyspie w Ameryce Środkowej. Znana nam historia tego lądu zaczyna się wraz z odkryciem wyspy dla korony hiszpańskiej przez Krzysztofa Kolumba 5 maja 1494 roku. Kolumb usłyszał o Jamajce (wtedy zwanej jeszcze „Xaymaca”) od Kubańczyków, którzy opisywali ją jako wyspę błogosławionego złota. Bezwzględnie penetrując nowoodkryty świat, Kolumb szybko przekonał się, że na Jamajce nie było złotego kruszcu.
Wcześniej wyspę zamieszkiwały ludy tubylcze, m. in. Arawakowie, którzy przybyli na wyspę z Ameryki Południowej około 2500 lat temu. Hiszpanie nazwali wyspę Santiago. Zarabiali zajmując się uprawą trzciny cukrowej na plantacjach, na których do pracy przymusowej wykorzystywani byli miejscowi Indianie. Autochtoni nie wytrzymywali ucisku właścicieli plantacji i umierali na skutek zbyt przedmiotowego traktowania. Z uwagi na brak rąk do pracy, Hiszpanie zaczęli sprowadzać na wyspę mieszkańców Afryki, którzy zajęli miejsca pracy Indian.
W XVII wieku na wyspę zaczęli przybywać inni kolonizatorzy: Anglicy, Francuzi i Holendrzy. Najważniejszym miastem na wyspie było wtedy (aż do trzęsienia ziemi w 1692 roku) Port Royal – malownicza zatoka piratów i przemytników.
W 1655 roku wyspa weszła w posiadanie Brytyjczyków dowodzonych przez admirała Williama Pennego i generała Roberta Venablesa. Na pokładach 38 angielskich statków było 7 tysięcy żołnierzy i 1000 marynarzy. Mimo że Anglia formalnie nie była w stanie wojny z Hiszpanią, angielska marynarka wojenna na rozkaz Cromwella agresywnie operowała na Karaibach, nieustannie nękając osłabionych Hiszpanów. Flota Penna usiłowała już wcześniej bez powodzenia zdobyć Santo Domingo. Po fiasku tej akcji okręty skierowały się ku Jamajce, zdobywając ją bez żadnych strat – Hiszpanie w obliczu wroga zrejterowali i wycofali się w głąb wyspy. Hiszpania zrzekła się wyspy w 1670 roku na mocy postanowień traktatu zawartego w Madrycie.
Jamajka zaczęła rozwijać się ekonomicznie dzięki uprawie trzciny cukrowej, z której Anglicy wytwarzali rum. Pierwsza wytwórnia rumu powstała w 1661 roku.
W 1692 roku Anglicy wybudowali dzisiejszą stolicę Jamajki – Kingston.
Wyspa stała się centrum handlu niewolnikami. Niewolnicy często uciekali w jej głąb, tworząc wspólnoty, z których wyłoniła się mniejszość etniczna – maroni (maroons). Niewolnicy z okolic St. Thomas uprawiali Kuminę – muzyczno-taneczny rytuał obłaskawiania dybuków.
W latach 1780 -1787 z powodu spadku popytu na cukier, zginęło z głodu 15 tys. niewolników.
W 1833 roku zniesiono niewolnictwo na wyspie. W 1865 roku Jamajka uzyskała konstytucję nadającą jej status kolonii brytyjskiej, który został utrzymany do 1945 roku. W 1872 roku stolicą zostało mianowane Kingston, zastępując dotychczasowe Spanish Town.
W 1938 roku na wyspie zaczynają powstawać pierwsze związki zawodowe, z których wyłaniają się późniejsze partie polityczne. W 1952 roku głową państwa zostaje brytyjska królowa Elżbieta II, na wyspie reprezentowana przez gubernatora, mianującego rząd, na którego czele stoi premier. Od 1958 roku do 1962 roku Jamajka jest członkiem Federacji Indii Zachodnich (Jamajka, Trynidad, Gujana, Honduras, Barbados).
W latach 60. XX wieku na wyspie jednoczą się wyznawcy Jah, tworząc ruch rastafarian. Jednym z punktów na ich liście oczekiwań jest żądanie przeniesienia wszystkich Czarnych z Jamajki do Afryki i uznanie za Syna Bożego i Króla Świata cesarza Etiopii – Hajle Sellasje. Rastafiarianie uprawiali pieśni Niyabinghi – melorecytację psalmów – wykorzystywane później we wszystkich gatunkach muzycznych Jamajki.
6 sierpnia 1962 roku Jamajka uzyskała niepodległość, pozostając jednak monarchią konstytucyjną należącą do brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Pierwszym premierem został Alexander Bustamante, gubernatorem generalnym Jamajki – Kenneth Blackburne. Wraz z uzyskaniem niepodległości przez wyspę, zostaje zorganizowany konkurs na narodową flagę.
Po uzyskaniu niepodległości w 1962 roku, to muzyka najintensywniej wyrażała nastroje społeczne na Jamajce. Już wcześniej, w drugiej połowie lat 50., pierwotne jamajskie style muzyczne – mento czy calypso – zostały przekornie wymieszane z rhytm`n`blusową energią poznawaną z importowanych z USA bluesowych płyt winylowych w wykonaniu gwiazd takich jak: Fats Domino, Smiley Lewis, Lloyd Price, Jelly Roll Mormon czy Kid Stormy Weather.
W ten sposób powstał karaibsko-synkopowany jamaican jump up blues. Później podkreślono jego autonomię, onomatopeicznie nazywając rytm ten „ska”!
Zanim jednak powstało ska, przez całe dekady od początku lat 20. XX wieku dominującą muzyką na Karaibach było pochodzące z Trynidadu calypso.
Początki tego gatunku łączą się z przybyciem niewolników z Afryki, którzy mieli zakaz rozmów między sobą, dlatego komunikowali się, śpiewając przy akompaniamencie instrumentów perkusyjnych. To zjednoczyło społeczność Afrykańczyków, którzy czerpali inspiracje muzyczne z kultur swoich kolejnych kolonizatorów – Francuzów, Hiszpanów i Brytyjczyków.
Francuzi przywieźli na wyspę ideę Karnawału (a co za tym idzie – rywalizacji i charakterystycznych karnawałowych postaci oraz zwyczajów), co w połączeniu ze zniesieniem niewolnictwa w 1834 roku, zdynamizowało rozwój stylu calypso.
Piosenki calypso były dla słuchających często jedynym źródłem wiadomości ze świata, co spowodowało wprowadzenie brytyjskiej cenzury.
Pierwsze oficjalne nagranie calypso zostało zarejestrowane w 1912 roku.
W wydanej w 1986 roku książce Calypso from France to Trinidad weteran i legenda calypso – Rafael de Leon (The Roaring Lion) pisze, że bardzo łatwo jest znaleźć koneksję między muzyką średniowiecznych francuskich trubadurów i karaibskimi muzykami calypso.
Najbardziej znaną piosenką calypso jest komercyjna wersja Banana Boat Song w wykonaniu Harry’ego Belafonte. Ze stylu calypso wyewoluowała najpopularniejsza dziś na Karaibach, obok dancehallu, forma muzyczna – soca.
Innym stylem muzycznym, bez którego nigdy nie powstałoby ani ska, ani reggae, jest oryginalne jamajskie mento. Mento, nazywane także „jamajskim country”, brzmieniem banjo (lub gitary) przypomina akustyczne reggae. Opiera się na akustycznych instrumentach, takich jak gitara, banjo, perkusjonalia i rhumba box (duża skrzynia, na której siedzi się podczas gry, podobna do używanej w flamenco cajón oraz marimby).
Mento czerpie z muzyki afrykańskich niewolników, ale wpływy innych wysp (np. Kuby) są tutaj wyraźne, ponieważ niewolnicy często zmuszani byli do grania muzyki dla swoich właścicieli.
Piosenki mento w sposób lekki i dowcipny traktują o poważnych problemach codziennego życia. Wiele tekstów nasyconych jest wyraźną seksualnością.
Złotą erą stylu były lata 50. i nagrania w wykonaniu artystów takich jak Stanley Motta, Ivan Chin, Ken Khouri.
Przywołując teorię performatywności języka Johna Langshaw`a Austine`a, to właśnie słowa Ranglina należy uznać za moment powołania do życia jamajskiej odpowiedzi na bluesa – jamajskiego ska.
Wbrew pozytywnie kojarzonej nazwie, stolica Jamajki – Kingston, nigdy nie była (i zapewne nigdy nie będzie) rozkoszną palmową arkadią. Bieda, analfabetyzm, strzelaniny w gettcie i brudna polityka jest dla Jamajki tak samo charakterystyczna, jak słońce, marihuana i rum. Dlatego też muzyka rozrywkowa wywodzi się tu przede wszystkim ze społecznych nizin.
Wiele gwiazd ska zaczęło swoje spotkanie z muzyką od przymusowego pobytu w poprawczaku prowadzonym przez katolickie zakonnice – Alpha Boy School (szkoła działa od 1888 roku). Właśnie tu takie tuzy jak: John "Dizzy" Moore, Don Drummond, Rico Rodriguez, Tommy Mccook, Lester Sterling czy Vin Gordon po raz pierwszy zobaczyły, że śmiesznie powykrzywiany kawałek blachy to trąbka, puzon lub saksofon, i że można z tej blachy wydobyć melodię swojej duszy.
W latach 1950-59 młodzież jamajska odwracała się od amerykańskiego popu dostarczanego przez radio i – o ile pozwalała na to pogoda – wybierała stacje nowoorleańskie, gdzie mogła usłyszeć Roscoe Gordona i Louisa Jordana (żeby usłyszeć, jak ewoluowała muzyka ska, warto porównać wersję piosenki Caledonia Louisa Jordana z jej wersją w wykonaniu Laurela Aitkena).
Jamajscy muzycy zaczęli grać amerykańskie hity R&B, oczywiście właściwą potomkom afrykańskich niewolników przekorą. Na afrykańsko-amerykański rhytm`n`blues nałożyli swojskie mento, rozłożyli inaczej akcenty na perkusji, dodali swingujące dęciaki, kroczący w rytmie boogie-woogie kontrabas oraz gitarę i pianino pulsujące w rytm słowa ska!
Pojawienie się stylu ska było prawdziwą bombą. Niespotykaną wcześniej eksplozją popytu i podaży – spotkania utalentowanych muzyków i spragnionych nowego rytmu tancerzy.
Od 1961 roku sale taneczne (dance floors) pulsowały gorącym rytmem ska. Każdy chciał przyjść i pokazać się na ska party. Elegancka klasa średnia i młodzież z getta, właściciele fabryk i dealerzy narkotyków, mężczyźni i kobiety.
Ska stało się oficjalnym jamajskim towarem eksportowym. Na Expo w 1964 roku w Nowym Jorku Jamajka wystawiła swojego ska reprezentanta – zespół Byron Lee And The Dragonaires, wsparty topowymi wokalistami: Princem Busterem, Ericiem "Monty" Morrisem i Jimmym Cliffem (do dzisiaj mówi się jednak o tym, że na Expo powinni grać wtedy muzycy The Skatalites).
Ska staje się znane na prawie całym świecie. W Polsce w 1964 roku Alibabki nagrywają mini album W rytmach Jamaica Ska, a w Meksyku w 1964 Tono Quirazco płytę długogrającą z jamajskimi coverami.
Bilety na koncerty były drogie, a występy odbywały się w luksusowych hotelach lub restauracjach, dlatego grający na żywo jamajski big-band był dostępny wyłącznie dla zamożnej klasy średniej.
Pozostali znajdowali inny powód, aby rozkołysać swoje ciała: uliczne party – podwórko lub ulicę, zaparkowaną tam ciężarówkę, na której stały odpowiednio duże głośniki, płyty winylowe, adapter, generator prądu i zawiadujący wszystkim Disc jockey aka Deejay (Dj) – pan i władca tej żywej maszyny nazwanej sound systemem.
Najbardziej pomysłowi i obrotni mieszkańcy Kingston zauważyli lukę na muzycznym rynku. Tłumy chciały tańczyć, a niewielu stać było na wykwintną kolację z zabawą taneczną w luksusowym hotelu. Należało więc dostarczyć tancerzom muzykę. Ci najbardziej przedsiębiorczy jeździli do Stanów Zjednoczonych (Miami) po odpowiednie płyty. Na początku deejeye grali tylko amerykański R&B, ale szybko (powodowani dynamicznie rozwijającym się miejscowym przemysłem muzycznym) rozszerzyli repertuar o lokalne nagrania.
Sound systemy stały się tak popularne, że często dochodziło do walk pomiędzy ich właścicielami. Gdy po obu stronach ulicy zaparkowały samochody z konkurencyjnymi sound systemami, disc jockeye stosowali prowokację, wysyłając opłaconych przez siebie ludzi – tzw. dance crasherów – których zadaniem było spowodowanie ogólnego zamętu na parkiecie i rozbicie konkurencyjnej imprezy. Dość częste były też pojedynki na noże, strzelaniny i bijatyki.
Od piątku do późnej niedzieli, twórcy sond systemów przejmowali dusze i stopy Jamajczyków, prowadząc ich pokorne ciała zgodnie z offbeatowym rytmem ska. Królowali w tej dziedzinie: m. in. późniejszy założyciel legendarnego studia nagrań Studio One – „Sir” Clement Coxsone Dodd, który przepasany pasem naboi, wnoszony był na barkach swoich ochroniarzy, bokser Prince Buster oraz najspokojniejszy w tym towarzystwie Duke Reid.
Na zabawach obowiązywał jednolity kod kostiumu. Każdy, bez względu na to, ile zarabiał, chciał pokazać się z jak najlepszej strony. Kluczem do sukcesu była elegancja: dobrze skrojony garnitur, wypastowane buty, koszula, krótki krawat i kapelusz z niedużym rondem. Tak ubrany, nawet największy łobuz z przedmieść czuł się dowartościowany i dumny ze swojej jamajskiej tożsamości.
„Czy to jest pranie, czy to jest taniec?” pytają Alibabki w polskiej wersji hitu grupy Byron Lee And The Dragonaires Jamaica Ska. Pytanie nie jest pozbawione podstaw. Z europejskiego punktu widzenia ska jest tańcem opartym na powtarzaniu pozornie prostych, kompulsywnych ruchów. Jeden z „kroków”, który polega na kontrapunktowym ruchu dłoni i barków, rzeczywiście przypomina ręczne pranie.
Kolejne figury można prześledzić dzięki zdjęciom z New World Fair - Expo 1964 w Nowym Jorku. Tańczyło się w parach, szanując autonomię innych imprezowiczów. Do dziś spontaniczna, nieskrępowana harmonia jamajskiego parkietu z lat 60` robi wielkie wrażenie.
Styl grzecznego tańca nie obowiązywał jednak młodych chuliganów z przedmieść – rudeboys.
aka Rudebwoy aka rudie aka rudi aka rudy
Rudeboys nie pojawili się razem z pierwszą falą ska (1960-63). Agresja i napięcie w Kingston narastało. Ekonomiczny boom z lat 50. i idący z nim optymizm powoli się wyczerpywał. Według statystyk w 1964 roku 1/3 całej jamajskiej populacji była bezrobotna. Ponad 70% obywateli liczyło mniej niż 21 lat. Mieszkańcy getta – Trenchtown i Zachodniego Kingston czuli się najbardziej poszkodowani. Wielu z nich zajęło się nielegalnymi interesami w podziemiu i budową własnej, nonkonformistycznej tożsamości.
To właśnie z tej sfrustrowanej grupy wyszli pierwsi rudeboys. W 1966 w erze rocksteady już każdy musiał liczyć się z jamajskimi młodymi zbuntowanymi.
Powstanie subkultur młodzieżowych można traktować jako skutek przyspieszenia cywilizacyjnego oraz spowodowanych przez nie zmian relacji międzypokoleniowych. Do powstania subkultur przyczyniły się również: umasowienie i demokratyzacja kultury, powojenna eksplozja demograficzna, odmłodnienie społeczeństwa, a wraz z nim wzrost ilościowy i jakościowy poziomu wykształcenia. Wydłuża to okres wejścia w dorosłość, a wykształcenie staje się wartością samą w sobie. Ogromną liczbę ludzi umieszcza ta sytuacja w pozycji już nie dzieci, a jeszcze nie dorosłych, bez specjalnych obowiązków, dysponujących wolnym czasem oraz pieniędzmi wykorzystywanymi w dowolny sposób. Ponadto rozbieżność między sferą wartości deklarowanych a praktyką życiową dorosłych nie sprzyjała więzom rodzice-dzieci, a raczej wzmacniała kontakty rówieśników.
Rudeboys nie byli pierwszą subkulturą na Jamajce, ale była to pierwsza subkultura młodych. Rudeboys, inspirując się amerykańskimi filmami gangsterskimi i wyglądem amerykańskich muzyków jazzowych, sami stworzyli swój image twardziela: trzy-guzikowe marynarki, ciemne okulary i sugerujące przynależność do wyższej klasy kapelusze pork pie. Lubili wyglądać „cool”, a kiedy brakowało im przekonujących argumentów, po prostu sięgali po pięści, noże lub pistolety.
Działalność tych młodzieżowych gangów znalazła komentarz w muzyce ska. Oto kilka przykładów:
Prince Buster chwalił rudeboys za ich twardość i brak strachu w piosence "Too Hot":
Desmond Dekker neutralnie opisywał sytuację:
a zespół The Rulers w kawalku "Don`t Be A Rudeboy" piętnował:
Inne teksty z epoki traktują przede wszystkim o relacjach i nieporozumieniach damsko-męskich. Oto kilka przykładów:
Prince Buster - Ten Commandments (from man to woman), Ken Boothe - Artibella, Jimmy Cliff - Miss Jamaica, Delroy Wilson - Dancing Mood.
Wśród ówczesnych tekstów znajdujemy teksty opisujące jamajską obyczajowość, np. Shame And Scandal In The Family oryginalnie nieznanego artysty calypso.
Inne teksty wyrażały ogólną radość z niepodległości ojczyzny, np Derrick Morgan – Forward March.
Około 1964 rytm ska rozbrzmiewał na Jamajce coraz rzadziej. Gorące lato roku 1964 spowodowało nie tylko wybuch agresji młodych, ale także wiele próśb tancerzy o granie utworów w wolniejszym tempie. Alton Ellis, nagrywając w 1964 roku piosenkę Rocksteady („Rock it more steady!”), dał nazwę nowemu stylowi, który charakteryzował się wolniejszym tempem i bardziej złożoną linią basu. Tak powstał gatunek rocksteady.
Kolejne gorące lato w 1967 roku, kolejna prośba o zwolnienie tempa i numer Do The Do The Reggay nagrany przez zespół Toots And The Maytals, powodują narodziny wnuka muzyki ska – reggae.
Należy zauważyć, że młody Bob Marley (absolutna ikona reggae) nie grał reggae, ponieważ styl ten jeszcze wtedy nie istniał. Grał ska!
Warto wymienić w tym miejscu choć kilkadziesiąt z kilkuset nazw zespołów i nazwisk wielkich muzyków pierwszej fali ska: The Skatalites, Laurel Aitken, Prince Buster, Derrick Morgan, Desmond Dekker, Owen Gray, The Melodians, Baba Brooks Band, Byron Lee And The Dragonaires, Granville Williams Orchestra, Jimmy Cliff, Millie Small, Stranger Cole, The Wailers, Lester Sterling, Jerome Jerry Hines, Jackie Mittoo, Lloyd Brevett, Lloyd Knibbs, Don Drummond, Roland Alphonso, Tommy McCook, Johny "Dizzy" Moore, Rico Rodriguez, Ernest Ranglin, Justin Hinds And The Dominoes, Lord Tanamo, Doreen Shaffer, Ken Boothe, Alton Ellis, Theophilus Beckford, Cluet Johnson, The Ethiopians, Lee Perry, Toots And The Maytals, The Upsetters, Derrick Harriot, The Pioneers, The Techniques, The Blues Busters, Delroy Wilson, The Paragons, Val Bennett, Monty Alexander, Winston Saumels, Ewan McDermott & the Vibrators, Jackie Estick, Lynn Taitt Ant The Comets, Amos Clarke, Blues Blenders, Lloyd Robinson & Glen Brown, The Dreamletts, Horrel Dawkins, The Spanishtonians, Raymond Harper & the Carib Beats, Frank Anderson, Clive And Naomi, Chuck And Dobby, Lord Brynner, Joe White, Joya Landis, Roy Shirley, Owen & Leon Silvera, Delroy Williams, Clancy Eccles, The Crystallites, Joe Higgs, The Uniques, The Virtues & The Ambassadors, Eddie "Tan Tan" Thornton...
Przez całe lata 60. Jamajczycy emigrowali w poszukiwaniu pracy do Wielkiej Brytanii. Żyjąc na co dzień wśród Brytyjczyków i bawiąc się wspólnie z nimi na mieście w sobotnie wieczory, wywierali duży wpływ na brytyjską kulturę. Również angielscy producenci muzyczni (jak na przykład Chris Blackwell – właściciel Island Records) wyczuwali i nakręcali koniunkturę na jamajskie brzmienia.
Gospodarka Wielkiej Brytanii oraz jej system klasowy z jednej strony ograniczały możliwości edukacyjne, mieszkaniowe i ekonomiczne obywateli, jednak z drugiej – powojenny boom ekonomiczny umożliwił wreszcie młodym konsumpcyjne kształtowanie rynku. Niektórzy z tych młodych obywateli wydawali zarobione pieniądze na – popularyzowane przez amerykańskie grupy soulowe – brytyjskie grupy R&B, kultowych aktorów oraz modne ciuchy. Stać ich było na winylowe płyty – soul, ska, rocksteady, reggae i regularne zabawy na sobotnich potańcówkach.
Tak powstała subkultura mods – biali Brytyjczycy uzależnieni od pedantycznie traktowanej mody (modsi nosili wyłącznie marki takie jak Merc, Fred Perry, Ben Sherman), skuterów i imprez przy akompaniamencie kultowej dla nich muzyki rhtym`n`bluesa, rocka (The Who, The Kinks, The Yardbirds) ska i rocksteady. Większość z tych współczesnych dandysów była gotowa bić się w każdej chwili w obronie swojego gustu. Dla tożsamości modsów ważne były także częste bijatyki z rockersami (m. in. słynne starcia w Brighton i „druga bitwa pod Hastings”).
Około 1965 roku nastąpił rozdział pomiędzy smooth (peacock) mods i hard mods, którzy rozpoznawani byli dzięki krótszym włosom i bardziej robotniczemu image. Hard modsi nosili krótkie włosy, ponieważ często wymagało tego bezpieczeństwo pracy w fabrykach, umożliwiało im to także większą skuteczność w ulicznych bójkach. Innym powodem była wyraźna chęć odróżnienia się od znienawidzonych „zbuntowanych dzieciaków z klasy średniej” – hippisów. Około 1969 roku hard modsi byli już na tyle wyraziści, że zostali wyodrębnieni i nazwani, od prawie łysych głów, skinheads.
Prawdziwy skinhead – wbrew istniejącemu stereotypowi – nie może być rasistą, ponieważ jego tożsamość kulturowa powstała z połączenia czarnoskórego emigranta z Jamajki i białego, młodego, nonkonformistycznie nastawionego wobec otaczającego świata Brytyjczyka.
Młodzi Anglicy, spędzający weekendy na tych samych parkietach, co jamajscy emigranci, byli od samego początku bardzo zainteresowani muzyczną kulturą zza morza. Autonomia i hardość jamajskich rudeboys była dla nich inspiracją i wskazówką, kim chcą być. Skinheads bawili się razem z rudeboys i tak jak oni słuchali ska, rocksteady i wczesnego reggae (zanim reggae stało się muzyką głębokich, rastafariańskich mistyków). Lubili wypić piwo, pójść na mecz i pokazać swoją twardość na ulicy.
Z czasem powstały kolejne podgrupy skinheadów: skinheadzi komuniści, skinheadzi anarchiści, suedehead (skinhead nie-robotnik w fabryce, ale tzw. "biały kołnierzyk"), hammerskins albo nazi skins (w latach 70. partia brytyjskich ekstremistów National Front indoktrynowała skinheadów i właśnie ze stadionowych chuliganów rekrutowała swoich żołnierzy), sharp skinhead (skinhead against racial prejudice – wyraźna odpowiedź na skinheadów nazistów), trojan skinheads (odwołujący się i promujący tradycyjny styl z 1969 roku), gay skinheads, black skinheads, etc.
W 1977 roku, w momencie powstania politycznie zaangażowanego punk rocka, wielu skinheadów wybrało bardziej autonomiczną formę istnienia i budowanie tożsamości poprzez deklarację politycznej neutralności. Dla tych apolitycznych skinheadów liczyła się głównie dobra zabawa, własna godność, władza na ulicy i przede wszystkim poczucie silnej tożsamości indywidualnej i grupowej.
Pod koniec lat 70, w Wielkiej Brytanii w wyniku spotkania białych i czarnych muzyków (dorastających podczas pierwszej popularności jamajskich rytmów) powstaje nowa wersja ska – 2Tone. Zespoły takie jak Madness, The Specials, The Selecter, The Beat, Bad Manners, czy Judge Dread – twórca pierwszego „białego” sound systemu (1968) – grały stare kawałki w nowym aranżu, nieco szybciej, z dodatkiem punkowego nonkonformizmu, rocksteady, reggae i współczesnego popu. Styl ten nazwano 2Tone, ponieważ większość kapel nagrywała dla 2Tone Records.
2tonowe ska jest szybsze, bardziej zwarte i intensywniej korzysta z instrumentów klawiszowych. Tak jak pierwsza fala powstawała przede wszystkim z myślą o klasie średniej, tak odbiorcą 2toną jest ulica – skinheadzi, punkowcy i inni „zwykli” ludzie, niewysoko umieszczeni na społecznej drabinie.
Wraz z muzyką reaktywują się, tym razem już nie koniecznie czarni i pochodzący z Jamajki – rudeboys. Ich symbolem staje się biało-czarna szachownica symbolizująca "2Tone" – jedność pomiędzy czarnymi i białymi. Jerry Dammers i Horace Panter z zespołu The Specials, bazując na okładce jednego z albumów Petera Tosha (członka grupy The Wailers), zaprojektowali logo muzyki 2Tone – kreskówkową postać w kapeluszu – Walta Jacobso.
Rudeboy to teraz potępiający rasizm i nazizm, uwielbiający dobrą zabawę młody człowiek, w ciemnym garniturze, białych skarpetkach, czarnych pantoflach (loafers) i kapeluszu pork pie. Suggs – wokalista grupy Madness lub też muzycy The Specials są najlepszym przykładem na rudeboy style w tym okresie.
Rozpoczyna się złota era dla ska w Wielkiej Brytanii. Kolejne hity zajmują wysokie miejsca na listach przebojów. Powraca także moda na oryginalne utwory i wykonawców z lat 60. Desmond Dekker, Prince Buster czy Laurel Aitken nagrywają nowe płyty i grają duże trasy.
Niestety gigantyczne rozróby na koncertach pomiędzy skinheadami, rudeboys i punkami oraz niezwiązane z muzyką (choć często wykorzystywane propagandowo przez konserwatywne media) zamieszki na tle rasowym, hamują rozwój sceny 2Tone. Wiele zespołów otrzymuje zakaz koncertowania i tak dochodzi do zmierzchu złotej ery 2Tone.
Jednakże 2Tone ska do dziś jest ważnym punktem odniesienia dla milionów Brytyjczyków, ska gwiazdy są obecne w mainstreamie, a legenda zespołu Madness wciąż rośnie.
Duży koncert zespołów 2Tone został sfilmowany i wydany jako "Dance craze".
Mimo wygaśnięcia mody na 2Tonowe ska, ten jamajski rytm, dzięki permanentnej obecności w angielskojęzycznych środkach przekazu, wciąż promieniował i wydawał kolejne owoce.
W latach 90. (a precyzyjniej – pod koniec lat 80.) w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się kolejny skaboom. Zjawisko to nazwano "trzecią falą ska". Kolejni młodzi undergroundowi muzycy odkryli dla siebie jamajski offbeat i połączyli go ze znanymi sobie współczesnymi stylami muzycznymi, inni znowu za cel obrali osiągnięcie brzmienia jak najbardziej zbliżonego do tradycyjnego ska z lat 60.
Główne ośrodki pierwszego etapu trzeciej fali ska to Nowy Jork (The Toasters, Moon Ska Records,New York Jazz Ensemble, The Slackers) Waszyngton (The Pietasters), Boston (Bim Skala Bim, Mighty Mighty Bosstones, Steady Earnest) i Kalifornia (Fishbone, Skavoovie and the Epitones, No Doubt, Sublime, Dance Hall Crashers, Rancid, Ocean 11, Save Ferris).
Kapele 2Tone modernizowały tradycyjne ska standardy, filtrując je przez swoją indywidualność i surową energię. Zespoły trzeciej fali są bardziej zainteresowane przypomnieniem brzmienia ery 2Tone oraz jamajskich początków. Zespoł Let`s Go Bowling wiernie gra kawałki: Confucius The Skatalites, Big Trombone Dona Drummonda, Shame And Scandal Petera Tosha i Wailersów i Rude Boys Outa Jail The Specials. The Donkey Show koweruje Phoenix City Skatalites oraz Sally Brown Laurela Aitkena. The Skeletones oddaje trybut Toots And The Maytals grając 54-46, Hepcat gra Everything Crash Ethiopiansów i Hooligans Wailersów, Undercover S.K.A. wykonuje Ranking Full Stop The Beat, Mighty Mighty Bosstones Simmer Down Wailersów, a Bim Skala Bim Run Joe Strangera Cole`a.
Sklepy płytowe mają w swojej ofercie większość dostępnych (zarówno winylowych, jak i CD) oryginalnych nagrań ze Studio One czy Trojan Records.
Latynoskie dęciaki, doo-wopowe wokale, shufflujące rytmy Nowego Orleanu, boogie woogie, Chicago blues, calypso, jamaican mento, swing, dub, jungle, raga, rockabilly, rocknroll, punk rock, hardcore, acoustic guitar, rap, soul, funk, fado, rumba, samba, pop rock, world beat, folk, disco, musical, techno, jazz – właściwie każdy gatunek muzyczny i cały świat rezonuje w trzeciej fali z dźwiękami ska.
Bardzo ważna w budowaniu Trzeciej Fali była audycja w kalifornijskim radiu – The Ska Parade, w której zapraszane co tydzień zespołu grały na żywo.
Wokalista Ocean11 zapytany w jednej z audycji, dlaczego gra ska, odpowiedział:
"Kiedy słucham oryginalnych nagrań ska z lat 60., często chce mi się płakać, ale w tym samym momencie chce mi się śmiać. To muzyka zawierająca sumę radości, szczęścia i smutku. Kiedy zespół The Ethiopians tworzy te fenomenalne harmonie wokali albo kiedy sekcja dęta The Skatalites gra te nieprawdopodobne melodie. Ta muzyka rezonuje w najgłębszych czeluściach mojego serca – opowiada historię miłości, cierpienia, tryumfu i porażki. Ska jest muzyką ponadczasową. Kiedy jestem na scenie i gram ska, nie gram po prostu muzyki, to ona przenika mnie od stóp do głów i gra mną. Żaden inny styl ci tego nie da."
Chociaż w trzeciej fali rudeboys, rudegirls, skinheads i skingirls oraz ich wiedza są wciąż najważniejszym elementem spójnej tożsamości ska sceny, to każdy z jej uczestników może zbudować własny, nieskrępowany image. Nikt nie patrzy i nie ocenia, czy nowa, nieznana twarz na koncercie pasuje tu, czy nie. Każdy ma prawo (o ile nie przeszkadza innym) do wyrażania własnej indywidualności. „Nie jest istotne, czy jesteś modsem, skejtem, rasta, czy przypadkowym słuchaczem, jeśli tylko najważniejsza jest dla Ciebie muzyka, jeśli potrafisz jej słuchać, a przede wszystkim, tańczyć.”
Trzecia fala ska trwa i nic nie wskazuje na to, by zbliżał się schyłek kolejnej epoki. Ska gra się i tańczy dziś na całym świecie: Rosja, Filipiny, Algieria, Brazylia, Argentyna, Francja, Niemcy, Izrael, Chiny, Japonia, Chorwacja, Dania, Estonia, Norwegia, Filipiny, Portugalia, Włochy, Rumunia, Tajwan, Brazylia, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Słowacja, Serbia, Portugalia, Australia, Republika Południowej Afryki, Szwajcaria, Czechy, Litwa, Francja, Południowa Korea, Węgry, Austria, Turcja, Bułgaria, Kanada, Wenezuela, Belgia, esperanto ska,...itd. Wszędzie tam istnieje kultura ska – każdy rudeboy i każda rudegirl znajdzie tam ludzi, których serce bije w offbeatowym rytmie powstałym na niewielkiej karaibskiej wyspie.
Obecnie muzyka ska jest przez krytykę kwalifikowana jako jeden z gatunków muzyki popularnej.
Z rytmów ska korzystają zespoły nie identyfikujące się ze ska kulturą.
W Polsce jest to np. Big Cyc, Akurat, a na świecie m.in. Zoe czy Gentelman.
Jako kultura ska istnieje w undergroundzie i nie ma swoich przedstawicieli w mainstreamowych mediach.
Kręgosłupem struktury ska kultury są wciąż spotkania towarzyskie powodowane koncertem lub imprezą djejską oraz związanymi z nimi działaniami.
W Warszawie są to przede wszystkim lokale Radio Luxemburg, Dobra Karma, Cdq, Wetlina, Depozyt, 55. W Gdańśku Klub Ucho. We Wrocławiu Madness. W Sosnowcu do niedawna działał klub U Desmonda przy ul. Dekkerta.
Kanadyjski zespół The Kingpins nagrał swoją współczesną wersję 10 przykazań Prince`a Bustera, w której instruuje co należy robić w ska przestrzeni.
The 10 Commandments Of Ska
These are the 10 commandments of ska
These are the 10 commandments of ska
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number One: You ve got to dance
Number Two: You make (-a) romance
Number Three: You get on the floor
And Number Four: You dance some more
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number Five: You move your feet
And Number Six: You feel the beat
Number Seven: You drink (-a) rum
Number Eight: Wreck-A-Pum-Pum
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number Nine: You don t leave the show
Until you ve seen it all
Number Ten: We ll play it again
Everyone s gonna have a ball
Jak widać, podstawowe przykazanie to dobra, spontaniczna zabawa i kontakt (lub nawet bliższy kontakt) z innymi jej uczestnikami – klasyczna figura karnawału calypso jest wciąż fundamentem tej struktury.
Za Erikiem Sapiro można by powiedzieć: „Modelowo rzecz biorąc, nic w tej kulturze nie jest pozbawione duchowego znaczenia; żaden istotny dla jej funkcjonowania składnik nie niesie z sobą poczucia frustracji, bezcelowości czy przymusu.”
Ska kultura wyraża się także poprzez działania plastyczne (street art, vlepki, szablony, tatuaże, odzież, rysunki satyryczne) oraz sztuka video – teledyski i filmy dokumentalne.
Ważnym elementem struktury są strony internetowe, fora dyskusyjne i portale społecznościowe. Istotne w kreacji tożsamości są też podróże na koncerty i festiwale za granicę.
Warto pamiętać, że podział historii ska na trzy etapy jest dużym uproszczeniem, ponieważ na całym świecie istniały wyjątki od reguły, takie jak np. istniejący w latach 70. (grający tradycyjne ska) w NRD zespół Yebo, Czeskie 100 Zvirat (1984 rok) i inne, mniej znane zespoły. Istnieje także ska chrześcijańskie, a nawet parę numerów ska nagranych przez zespoły nazistowskie (!).
Od momentu wystawy światowej 1964 roku, rytm jamaica ska należy już do całego świata.
W każdym kraju intensywność rozwoju i siła lokalnej ska sceny, opiera się przede wszystkim na silnej identyfikacji słuchaczy z historią tego gatunku.
Polska, powodowana inną, bardziej dla siebie organiczną tradycją muzyczną, nie zbudowała jeszcze silnych ska struktur. Słowiańskie dziedzictwo muzyczne nie jest jednak najlepszym wytłumaczeniem, ponieważ tuż za południową granicą Rzeczpospolitej - w Czechach ska jest od lat 80. zakorzenione w kulturze muzycznej kraju.
Jak kształtowała się polska ska scena?
Ciekawy jest odwieczny rozdźwięk między kulturą reggae i ska w Polsce. Większość polskich reggae fanów nie interesuje się historią gatunku i nie ma pojęcia, że ska jest chronologicznym dziadkiem muzyki reggae. Ska kojarzy im się ze skinheadami a skinheadzi, co dla nich oczywiste, są nazistami. Uważają też, że ska powstało z połączenia reggae i punka.
Zabawne są także próby opisania ska kultury przez kulturoznawców. Notatnik Teatralny 12-13 1996 piórem Urszuli Glensk donosi, że „Radykalna część skinów wyraża swoje wiolentyczne poglądy celtyckimi krzyżami i emblematem Ska, czyli czarno-białą szachownicą”.
Zdanie to odzwierciedla wiedzę przeciętnego Polaka na temat kultury ska.
Na Jamajce powstałe 48 lat temu, ska zostało juz zapomniane. Dla młodych Jamajczyków najważniejszy jest dominujący nurt "dancehall"; zespół Byron Lee And The Dragonaires wciąż gra, ale głównie dancehall i modną socę, oczywiście dla turystów w pięciogwiazdkowych hotelach.
Duch muzyki ska nie jest już związany z jedną krainą geograficzną.
Wciąż aktywne gwiazdy z lat 60. spotykają młodych muzyków z całego świata i grają swoje hity z nową energią (np. puzonista The Skatalites Rico Rodriguez w 2007 roku w Hiszpanii), zespół Ska Cubano (połączenie ska i muzyki kubańskiej) występuje w 2005 roku w Sztokholmie na rozdaniu Pokojowej Nagrody Nobla, turecka Athena próbuje sił na festiwalu Eurowizja, Monty Alexander i Jazz Jamaica Allstars robią furorę w brytyjskich rankingach jazzowych, The Skatalites (z trzema oryginalnymi członkami) są w kolejnej trasie dookoła świata, Tokyo Ska Paradise Orchestra jest hitem japońskiego MTV, 2Tone`owy Madness, gra dwa koncerty dzień po dniu w Londynie i dzień po dniu stadion Wembley jest pełny, powstają kolejne wielkie ska festiwale, film fabularny o 2Tone era "This Is England" zdobywa liczne nagrody, w Wielkiej Brytanii wszystkie fale ska są obecne w mediach, powstają tam nawet dwa ska musicale ("Our House" z muzyką Madness, prapremiera w londyńskim Cambridge Theatre West End 28, listopada 2002 i "The Big Life: The Ska Musical." Libretto - Paul Sirett, muzyka - Paul Joseph. Reżyseria - Clint Dyer. Teatr Royal Stratford East, Londyn, prapremiera 21 maja 2004 roku , w Warszawie zaczyna działalność stowarzyszenie propagujące muzykę ska, Krzysztof Warlikowski korzysta z piosenki "10 Commandments" Prince`a Bustera w spektaklu Anioły w Ameryce... Ciąg dalszy nastąpi...
Staropolskie „skakać” znaczyło także "tańczyć" – istotę skoku stanowi zaś to, co jest przed nim: moment gotowości, spięcie mięśni, czas, w którym ciało się kurczy, przenika ziemię, pozwala się dotknąć, przetworzyć; impuls, który zdradza pragnienie istnienia.
Słowo „ska” jest dla uczestników ruchu synonimem więzi, a Skaville – utopijne ska miasto, w którym każdy jest szczęśliwy i a jego serce bije w rytmie ska – to nie kraina geograficzna, ale stan umysłu.
2008-11-30 - Reda Paweł Haddadpowrót »
Spis treści
- 1.1 Historia Jamajki
- 2.0 Jamajcan blues
- 2.0.1 Calypso
- 2.0.2 Mento
- 2.0.3 Jamaica Ska
- 2.1 Sound system
- 2.2 Czy to jest pranie, czy to jest taniec?
- 2.3 Rudeboy
- 2.3.1 Ska - Rocksteady - Reggae
- 2.4 Emigracja
- 2.5 Skinheads
- 2.6. 2Tone era
- 2.7 Trzecia fala
- 2.7.1 Współczesna ska obyczajowość
- 2.8 PolSKA
- 2.9 Podsumowanie
- 3.0 Epilog
„Fakty? O Jamajce? Akurat! Jak wspaniale określają to miejscowi, na Jamajce nie ma faktów. Brzmi to niesamowicie, ale to stuprocentowa prawda. Bo tak naprawdę nie dotrzesz tam do żadnych faktów – ani jednego.”
Chris Blackwell, 1982.
1.0 Historia Jamajki
Jamajka to niewielkie państwo leżące na wyspie w Ameryce Środkowej. Znana nam historia tego lądu zaczyna się wraz z odkryciem wyspy dla korony hiszpańskiej przez Krzysztofa Kolumba 5 maja 1494 roku. Kolumb usłyszał o Jamajce (wtedy zwanej jeszcze „Xaymaca”) od Kubańczyków, którzy opisywali ją jako wyspę błogosławionego złota. Bezwzględnie penetrując nowoodkryty świat, Kolumb szybko przekonał się, że na Jamajce nie było złotego kruszcu.Wcześniej wyspę zamieszkiwały ludy tubylcze, m. in. Arawakowie, którzy przybyli na wyspę z Ameryki Południowej około 2500 lat temu. Hiszpanie nazwali wyspę Santiago. Zarabiali zajmując się uprawą trzciny cukrowej na plantacjach, na których do pracy przymusowej wykorzystywani byli miejscowi Indianie. Autochtoni nie wytrzymywali ucisku właścicieli plantacji i umierali na skutek zbyt przedmiotowego traktowania. Z uwagi na brak rąk do pracy, Hiszpanie zaczęli sprowadzać na wyspę mieszkańców Afryki, którzy zajęli miejsca pracy Indian.
W XVII wieku na wyspę zaczęli przybywać inni kolonizatorzy: Anglicy, Francuzi i Holendrzy. Najważniejszym miastem na wyspie było wtedy (aż do trzęsienia ziemi w 1692 roku) Port Royal – malownicza zatoka piratów i przemytników. W 1655 roku wyspa weszła w posiadanie Brytyjczyków dowodzonych przez admirała Williama Pennego i generała Roberta Venablesa. Na pokładach 38 angielskich statków było 7 tysięcy żołnierzy i 1000 marynarzy. Mimo że Anglia formalnie nie była w stanie wojny z Hiszpanią, angielska marynarka wojenna na rozkaz Cromwella agresywnie operowała na Karaibach, nieustannie nękając osłabionych Hiszpanów. Flota Penna usiłowała już wcześniej bez powodzenia zdobyć Santo Domingo. Po fiasku tej akcji okręty skierowały się ku Jamajce, zdobywając ją bez żadnych strat – Hiszpanie w obliczu wroga zrejterowali i wycofali się w głąb wyspy. Hiszpania zrzekła się wyspy w 1670 roku na mocy postanowień traktatu zawartego w Madrycie.
Jamajka zaczęła rozwijać się ekonomicznie dzięki uprawie trzciny cukrowej, z której Anglicy wytwarzali rum. Pierwsza wytwórnia rumu powstała w 1661 roku.
W 1692 roku Anglicy wybudowali dzisiejszą stolicę Jamajki – Kingston.
Wyspa stała się centrum handlu niewolnikami. Niewolnicy często uciekali w jej głąb, tworząc wspólnoty, z których wyłoniła się mniejszość etniczna – maroni (maroons). Niewolnicy z okolic St. Thomas uprawiali Kuminę – muzyczno-taneczny rytuał obłaskawiania dybuków.W latach 1780 -1787 z powodu spadku popytu na cukier, zginęło z głodu 15 tys. niewolników.
W 1833 roku zniesiono niewolnictwo na wyspie. W 1865 roku Jamajka uzyskała konstytucję nadającą jej status kolonii brytyjskiej, który został utrzymany do 1945 roku. W 1872 roku stolicą zostało mianowane Kingston, zastępując dotychczasowe Spanish Town.
W 1938 roku na wyspie zaczynają powstawać pierwsze związki zawodowe, z których wyłaniają się późniejsze partie polityczne. W 1952 roku głową państwa zostaje brytyjska królowa Elżbieta II, na wyspie reprezentowana przez gubernatora, mianującego rząd, na którego czele stoi premier. Od 1958 roku do 1962 roku Jamajka jest członkiem Federacji Indii Zachodnich (Jamajka, Trynidad, Gujana, Honduras, Barbados). 
W latach 60. XX wieku na wyspie jednoczą się wyznawcy Jah, tworząc ruch rastafarian. Jednym z punktów na ich liście oczekiwań jest żądanie przeniesienia wszystkich Czarnych z Jamajki do Afryki i uznanie za Syna Bożego i Króla Świata cesarza Etiopii – Hajle Sellasje. Rastafiarianie uprawiali pieśni Niyabinghi – melorecytację psalmów – wykorzystywane później we wszystkich gatunkach muzycznych Jamajki.6 sierpnia 1962 roku Jamajka uzyskała niepodległość, pozostając jednak monarchią konstytucyjną należącą do brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Pierwszym premierem został Alexander Bustamante, gubernatorem generalnym Jamajki – Kenneth Blackburne. Wraz z uzyskaniem niepodległości przez wyspę, zostaje zorganizowany konkurs na narodową flagę.
2.0 Jamaican blues
Po uzyskaniu niepodległości w 1962 roku, to muzyka najintensywniej wyrażała nastroje społeczne na Jamajce. Już wcześniej, w drugiej połowie lat 50., pierwotne jamajskie style muzyczne – mento czy calypso – zostały przekornie wymieszane z rhytm`n`blusową energią poznawaną z importowanych z USA bluesowych płyt winylowych w wykonaniu gwiazd takich jak: Fats Domino, Smiley Lewis, Lloyd Price, Jelly Roll Mormon czy Kid Stormy Weather.W ten sposób powstał karaibsko-synkopowany jamaican jump up blues. Później podkreślono jego autonomię, onomatopeicznie nazywając rytm ten „ska”!
Zanim jednak powstało ska, przez całe dekady od początku lat 20. XX wieku dominującą muzyką na Karaibach było pochodzące z Trynidadu calypso.
2.0.1 Calypso
Początki tego gatunku łączą się z przybyciem niewolników z Afryki, którzy mieli zakaz rozmów między sobą, dlatego komunikowali się, śpiewając przy akompaniamencie instrumentów perkusyjnych. To zjednoczyło społeczność Afrykańczyków, którzy czerpali inspiracje muzyczne z kultur swoich kolejnych kolonizatorów – Francuzów, Hiszpanów i Brytyjczyków.Francuzi przywieźli na wyspę ideę Karnawału (a co za tym idzie – rywalizacji i charakterystycznych karnawałowych postaci oraz zwyczajów), co w połączeniu ze zniesieniem niewolnictwa w 1834 roku, zdynamizowało rozwój stylu calypso.
Piosenki calypso były dla słuchających często jedynym źródłem wiadomości ze świata, co spowodowało wprowadzenie brytyjskiej cenzury. Pierwsze oficjalne nagranie calypso zostało zarejestrowane w 1912 roku.
W wydanej w 1986 roku książce Calypso from France to Trinidad weteran i legenda calypso – Rafael de Leon (The Roaring Lion) pisze, że bardzo łatwo jest znaleźć koneksję między muzyką średniowiecznych francuskich trubadurów i karaibskimi muzykami calypso.
Najbardziej znaną piosenką calypso jest komercyjna wersja Banana Boat Song w wykonaniu Harry’ego Belafonte. Ze stylu calypso wyewoluowała najpopularniejsza dziś na Karaibach, obok dancehallu, forma muzyczna – soca.
2.0.2 Mento
Innym stylem muzycznym, bez którego nigdy nie powstałoby ani ska, ani reggae, jest oryginalne jamajskie mento. Mento, nazywane także „jamajskim country”, brzmieniem banjo (lub gitary) przypomina akustyczne reggae. Opiera się na akustycznych instrumentach, takich jak gitara, banjo, perkusjonalia i rhumba box (duża skrzynia, na której siedzi się podczas gry, podobna do używanej w flamenco cajón oraz marimby).
Mento czerpie z muzyki afrykańskich niewolników, ale wpływy innych wysp (np. Kuby) są tutaj wyraźne, ponieważ niewolnicy często zmuszani byli do grania muzyki dla swoich właścicieli.
Piosenki mento w sposób lekki i dowcipny traktują o poważnych problemach codziennego życia. Wiele tekstów nasyconych jest wyraźną seksualnością.
Złotą erą stylu były lata 50. i nagrania w wykonaniu artystów takich jak Stanley Motta, Ivan Chin, Ken Khouri.
2.0.3 Jamaica Ska
„Zagraj to tak: ska ska ska!”
Gitarzysta Ernest Ranglin w rozmowie
z basistą Cluettem "J" Johnstonem, rok 1960.
Przywołując teorię performatywności języka Johna Langshaw`a Austine`a, to właśnie słowa Ranglina należy uznać za moment powołania do życia jamajskiej odpowiedzi na bluesa – jamajskiego ska.
Wbrew pozytywnie kojarzonej nazwie, stolica Jamajki – Kingston, nigdy nie była (i zapewne nigdy nie będzie) rozkoszną palmową arkadią. Bieda, analfabetyzm, strzelaniny w gettcie i brudna polityka jest dla Jamajki tak samo charakterystyczna, jak słońce, marihuana i rum. Dlatego też muzyka rozrywkowa wywodzi się tu przede wszystkim ze społecznych nizin.Wiele gwiazd ska zaczęło swoje spotkanie z muzyką od przymusowego pobytu w poprawczaku prowadzonym przez katolickie zakonnice – Alpha Boy School (szkoła działa od 1888 roku). Właśnie tu takie tuzy jak: John "Dizzy" Moore, Don Drummond, Rico Rodriguez, Tommy Mccook, Lester Sterling czy Vin Gordon po raz pierwszy zobaczyły, że śmiesznie powykrzywiany kawałek blachy to trąbka, puzon lub saksofon, i że można z tej blachy wydobyć melodię swojej duszy.
W latach 1950-59 młodzież jamajska odwracała się od amerykańskiego popu dostarczanego przez radio i – o ile pozwalała na to pogoda – wybierała stacje nowoorleańskie, gdzie mogła usłyszeć Roscoe Gordona i Louisa Jordana (żeby usłyszeć, jak ewoluowała muzyka ska, warto porównać wersję piosenki Caledonia Louisa Jordana z jej wersją w wykonaniu Laurela Aitkena).Jamajscy muzycy zaczęli grać amerykańskie hity R&B, oczywiście właściwą potomkom afrykańskich niewolników przekorą. Na afrykańsko-amerykański rhytm`n`blues nałożyli swojskie mento, rozłożyli inaczej akcenty na perkusji, dodali swingujące dęciaki, kroczący w rytmie boogie-woogie kontrabas oraz gitarę i pianino pulsujące w rytm słowa ska!
Pojawienie się stylu ska było prawdziwą bombą. Niespotykaną wcześniej eksplozją popytu i podaży – spotkania utalentowanych muzyków i spragnionych nowego rytmu tancerzy.Od 1961 roku sale taneczne (dance floors) pulsowały gorącym rytmem ska. Każdy chciał przyjść i pokazać się na ska party. Elegancka klasa średnia i młodzież z getta, właściciele fabryk i dealerzy narkotyków, mężczyźni i kobiety.
Ska stało się oficjalnym jamajskim towarem eksportowym. Na Expo w 1964 roku w Nowym Jorku Jamajka wystawiła swojego ska reprezentanta – zespół Byron Lee And The Dragonaires, wsparty topowymi wokalistami: Princem Busterem, Ericiem "Monty" Morrisem i Jimmym Cliffem (do dzisiaj mówi się jednak o tym, że na Expo powinni grać wtedy muzycy The Skatalites).
Ska staje się znane na prawie całym świecie. W Polsce w 1964 roku Alibabki nagrywają mini album W rytmach Jamaica Ska, a w Meksyku w 1964 Tono Quirazco płytę długogrającą z jamajskimi coverami.Bilety na koncerty były drogie, a występy odbywały się w luksusowych hotelach lub restauracjach, dlatego grający na żywo jamajski big-band był dostępny wyłącznie dla zamożnej klasy średniej.
Pozostali znajdowali inny powód, aby rozkołysać swoje ciała: uliczne party – podwórko lub ulicę, zaparkowaną tam ciężarówkę, na której stały odpowiednio duże głośniki, płyty winylowe, adapter, generator prądu i zawiadujący wszystkim Disc jockey aka Deejay (Dj) – pan i władca tej żywej maszyny nazwanej sound systemem.
2.1 Sound system
Najbardziej pomysłowi i obrotni mieszkańcy Kingston zauważyli lukę na muzycznym rynku. Tłumy chciały tańczyć, a niewielu stać było na wykwintną kolację z zabawą taneczną w luksusowym hotelu. Należało więc dostarczyć tancerzom muzykę. Ci najbardziej przedsiębiorczy jeździli do Stanów Zjednoczonych (Miami) po odpowiednie płyty. Na początku deejeye grali tylko amerykański R&B, ale szybko (powodowani dynamicznie rozwijającym się miejscowym przemysłem muzycznym) rozszerzyli repertuar o lokalne nagrania.
Sound systemy stały się tak popularne, że często dochodziło do walk pomiędzy ich właścicielami. Gdy po obu stronach ulicy zaparkowały samochody z konkurencyjnymi sound systemami, disc jockeye stosowali prowokację, wysyłając opłaconych przez siebie ludzi – tzw. dance crasherów – których zadaniem było spowodowanie ogólnego zamętu na parkiecie i rozbicie konkurencyjnej imprezy. Dość częste były też pojedynki na noże, strzelaniny i bijatyki. 
Od piątku do późnej niedzieli, twórcy sond systemów przejmowali dusze i stopy Jamajczyków, prowadząc ich pokorne ciała zgodnie z offbeatowym rytmem ska. Królowali w tej dziedzinie: m. in. późniejszy założyciel legendarnego studia nagrań Studio One – „Sir” Clement Coxsone Dodd, który przepasany pasem naboi, wnoszony był na barkach swoich ochroniarzy, bokser Prince Buster oraz najspokojniejszy w tym towarzystwie Duke Reid.Na zabawach obowiązywał jednolity kod kostiumu. Każdy, bez względu na to, ile zarabiał, chciał pokazać się z jak najlepszej strony. Kluczem do sukcesu była elegancja: dobrze skrojony garnitur, wypastowane buty, koszula, krótki krawat i kapelusz z niedużym rondem. Tak ubrany, nawet największy łobuz z przedmieść czuł się dowartościowany i dumny ze swojej jamajskiej tożsamości.
2.2 Czy to jest pranie czy to jest taniec?
„Czy to jest pranie, czy to jest taniec?” pytają Alibabki w polskiej wersji hitu grupy Byron Lee And The Dragonaires Jamaica Ska. Pytanie nie jest pozbawione podstaw. Z europejskiego punktu widzenia ska jest tańcem opartym na powtarzaniu pozornie prostych, kompulsywnych ruchów. Jeden z „kroków”, który polega na kontrapunktowym ruchu dłoni i barków, rzeczywiście przypomina ręczne pranie.Kolejne figury można prześledzić dzięki zdjęciom z New World Fair - Expo 1964 w Nowym Jorku. Tańczyło się w parach, szanując autonomię innych imprezowiczów. Do dziś spontaniczna, nieskrępowana harmonia jamajskiego parkietu z lat 60` robi wielkie wrażenie.
Styl grzecznego tańca nie obowiązywał jednak młodych chuliganów z przedmieść – rudeboys.
2.3 Rudeboy
aka Rudebwoy aka rudie aka rudi aka rudy
Rudeboys nie pojawili się razem z pierwszą falą ska (1960-63). Agresja i napięcie w Kingston narastało. Ekonomiczny boom z lat 50. i idący z nim optymizm powoli się wyczerpywał. Według statystyk w 1964 roku 1/3 całej jamajskiej populacji była bezrobotna. Ponad 70% obywateli liczyło mniej niż 21 lat. Mieszkańcy getta – Trenchtown i Zachodniego Kingston czuli się najbardziej poszkodowani. Wielu z nich zajęło się nielegalnymi interesami w podziemiu i budową własnej, nonkonformistycznej tożsamości.To właśnie z tej sfrustrowanej grupy wyszli pierwsi rudeboys. W 1966 w erze rocksteady już każdy musiał liczyć się z jamajskimi młodymi zbuntowanymi.
Powstanie subkultur młodzieżowych można traktować jako skutek przyspieszenia cywilizacyjnego oraz spowodowanych przez nie zmian relacji międzypokoleniowych. Do powstania subkultur przyczyniły się również: umasowienie i demokratyzacja kultury, powojenna eksplozja demograficzna, odmłodnienie społeczeństwa, a wraz z nim wzrost ilościowy i jakościowy poziomu wykształcenia. Wydłuża to okres wejścia w dorosłość, a wykształcenie staje się wartością samą w sobie. Ogromną liczbę ludzi umieszcza ta sytuacja w pozycji już nie dzieci, a jeszcze nie dorosłych, bez specjalnych obowiązków, dysponujących wolnym czasem oraz pieniędzmi wykorzystywanymi w dowolny sposób. Ponadto rozbieżność między sferą wartości deklarowanych a praktyką życiową dorosłych nie sprzyjała więzom rodzice-dzieci, a raczej wzmacniała kontakty rówieśników.Rudeboys nie byli pierwszą subkulturą na Jamajce, ale była to pierwsza subkultura młodych. Rudeboys, inspirując się amerykańskimi filmami gangsterskimi i wyglądem amerykańskich muzyków jazzowych, sami stworzyli swój image twardziela: trzy-guzikowe marynarki, ciemne okulary i sugerujące przynależność do wyższej klasy kapelusze pork pie. Lubili wyglądać „cool”, a kiedy brakowało im przekonujących argumentów, po prostu sięgali po pięści, noże lub pistolety.
Działalność tych młodzieżowych gangów znalazła komentarz w muzyce ska. Oto kilka przykładów:
Prince Buster chwalił rudeboys za ich twardość i brak strachu w piosence "Too Hot":
Rudeboys never give up their guns,
No one can tell them what to do.
Pound for pound they say they`re ruder then you.
Get out insurance and make up your will
If you want to fight them.
Desmond Dekker neutralnie opisywał sytuację:
Them a loot
Them a shoot
Then a wail
At Shanty Town
When rudeboy deh `pon probation
Then rudeboy a bomb up the town,
a zespół The Rulers w kawalku "Don`t Be A Rudeboy" piętnował:
I don`t want to be no rude boy
I just want to be a good boy,
Try to be a good boy.
Because if don`t change your way,
You`re going to be killed by a mistake someday.
And when you grow to be a man,
You don`t spend your days in the camps
And when you walk down the street
People will respect the man they meet.
Inne teksty z epoki traktują przede wszystkim o relacjach i nieporozumieniach damsko-męskich. Oto kilka przykładów:Prince Buster - Ten Commandments (from man to woman), Ken Boothe - Artibella, Jimmy Cliff - Miss Jamaica, Delroy Wilson - Dancing Mood.
Wśród ówczesnych tekstów znajdujemy teksty opisujące jamajską obyczajowość, np. Shame And Scandal In The Family oryginalnie nieznanego artysty calypso.
Inne teksty wyrażały ogólną radość z niepodległości ojczyzny, np Derrick Morgan – Forward March.
2.3.1 Ska - rocksteady - reggae
Około 1964 rytm ska rozbrzmiewał na Jamajce coraz rzadziej. Gorące lato roku 1964 spowodowało nie tylko wybuch agresji młodych, ale także wiele próśb tancerzy o granie utworów w wolniejszym tempie. Alton Ellis, nagrywając w 1964 roku piosenkę Rocksteady („Rock it more steady!”), dał nazwę nowemu stylowi, który charakteryzował się wolniejszym tempem i bardziej złożoną linią basu. Tak powstał gatunek rocksteady.Kolejne gorące lato w 1967 roku, kolejna prośba o zwolnienie tempa i numer Do The Do The Reggay nagrany przez zespół Toots And The Maytals, powodują narodziny wnuka muzyki ska – reggae.
Należy zauważyć, że młody Bob Marley (absolutna ikona reggae) nie grał reggae, ponieważ styl ten jeszcze wtedy nie istniał. Grał ska!
Warto wymienić w tym miejscu choć kilkadziesiąt z kilkuset nazw zespołów i nazwisk wielkich muzyków pierwszej fali ska: The Skatalites, Laurel Aitken, Prince Buster, Derrick Morgan, Desmond Dekker, Owen Gray, The Melodians, Baba Brooks Band, Byron Lee And The Dragonaires, Granville Williams Orchestra, Jimmy Cliff, Millie Small, Stranger Cole, The Wailers, Lester Sterling, Jerome Jerry Hines, Jackie Mittoo, Lloyd Brevett, Lloyd Knibbs, Don Drummond, Roland Alphonso, Tommy McCook, Johny "Dizzy" Moore, Rico Rodriguez, Ernest Ranglin, Justin Hinds And The Dominoes, Lord Tanamo, Doreen Shaffer, Ken Boothe, Alton Ellis, Theophilus Beckford, Cluet Johnson, The Ethiopians, Lee Perry, Toots And The Maytals, The Upsetters, Derrick Harriot, The Pioneers, The Techniques, The Blues Busters, Delroy Wilson, The Paragons, Val Bennett, Monty Alexander, Winston Saumels, Ewan McDermott & the Vibrators, Jackie Estick, Lynn Taitt Ant The Comets, Amos Clarke, Blues Blenders, Lloyd Robinson & Glen Brown, The Dreamletts, Horrel Dawkins, The Spanishtonians, Raymond Harper & the Carib Beats, Frank Anderson, Clive And Naomi, Chuck And Dobby, Lord Brynner, Joe White, Joya Landis, Roy Shirley, Owen & Leon Silvera, Delroy Williams, Clancy Eccles, The Crystallites, Joe Higgs, The Uniques, The Virtues & The Ambassadors, Eddie "Tan Tan" Thornton...
2.4 Emigracja
Przez całe lata 60. Jamajczycy emigrowali w poszukiwaniu pracy do Wielkiej Brytanii. Żyjąc na co dzień wśród Brytyjczyków i bawiąc się wspólnie z nimi na mieście w sobotnie wieczory, wywierali duży wpływ na brytyjską kulturę. Również angielscy producenci muzyczni (jak na przykład Chris Blackwell – właściciel Island Records) wyczuwali i nakręcali koniunkturę na jamajskie brzmienia.Gospodarka Wielkiej Brytanii oraz jej system klasowy z jednej strony ograniczały możliwości edukacyjne, mieszkaniowe i ekonomiczne obywateli, jednak z drugiej – powojenny boom ekonomiczny umożliwił wreszcie młodym konsumpcyjne kształtowanie rynku. Niektórzy z tych młodych obywateli wydawali zarobione pieniądze na – popularyzowane przez amerykańskie grupy soulowe – brytyjskie grupy R&B, kultowych aktorów oraz modne ciuchy. Stać ich było na winylowe płyty – soul, ska, rocksteady, reggae i regularne zabawy na sobotnich potańcówkach.
Tak powstała subkultura mods – biali Brytyjczycy uzależnieni od pedantycznie traktowanej mody (modsi nosili wyłącznie marki takie jak Merc, Fred Perry, Ben Sherman), skuterów i imprez przy akompaniamencie kultowej dla nich muzyki rhtym`n`bluesa, rocka (The Who, The Kinks, The Yardbirds) ska i rocksteady. Większość z tych współczesnych dandysów była gotowa bić się w każdej chwili w obronie swojego gustu. Dla tożsamości modsów ważne były także częste bijatyki z rockersami (m. in. słynne starcia w Brighton i „druga bitwa pod Hastings”).
Około 1965 roku nastąpił rozdział pomiędzy smooth (peacock) mods i hard mods, którzy rozpoznawani byli dzięki krótszym włosom i bardziej robotniczemu image. Hard modsi nosili krótkie włosy, ponieważ często wymagało tego bezpieczeństwo pracy w fabrykach, umożliwiało im to także większą skuteczność w ulicznych bójkach. Innym powodem była wyraźna chęć odróżnienia się od znienawidzonych „zbuntowanych dzieciaków z klasy średniej” – hippisów. Około 1969 roku hard modsi byli już na tyle wyraziści, że zostali wyodrębnieni i nazwani, od prawie łysych głów, skinheads.2.5 Skinheads
Prawdziwy skinhead – wbrew istniejącemu stereotypowi – nie może być rasistą, ponieważ jego tożsamość kulturowa powstała z połączenia czarnoskórego emigranta z Jamajki i białego, młodego, nonkonformistycznie nastawionego wobec otaczającego świata Brytyjczyka.
Młodzi Anglicy, spędzający weekendy na tych samych parkietach, co jamajscy emigranci, byli od samego początku bardzo zainteresowani muzyczną kulturą zza morza. Autonomia i hardość jamajskich rudeboys była dla nich inspiracją i wskazówką, kim chcą być. Skinheads bawili się razem z rudeboys i tak jak oni słuchali ska, rocksteady i wczesnego reggae (zanim reggae stało się muzyką głębokich, rastafariańskich mistyków). Lubili wypić piwo, pójść na mecz i pokazać swoją twardość na ulicy.
Z czasem powstały kolejne podgrupy skinheadów: skinheadzi komuniści, skinheadzi anarchiści, suedehead (skinhead nie-robotnik w fabryce, ale tzw. "biały kołnierzyk"), hammerskins albo nazi skins (w latach 70. partia brytyjskich ekstremistów National Front indoktrynowała skinheadów i właśnie ze stadionowych chuliganów rekrutowała swoich żołnierzy), sharp skinhead (skinhead against racial prejudice – wyraźna odpowiedź na skinheadów nazistów), trojan skinheads (odwołujący się i promujący tradycyjny styl z 1969 roku), gay skinheads, black skinheads, etc. 
W 1977 roku, w momencie powstania politycznie zaangażowanego punk rocka, wielu skinheadów wybrało bardziej autonomiczną formę istnienia i budowanie tożsamości poprzez deklarację politycznej neutralności. Dla tych apolitycznych skinheadów liczyła się głównie dobra zabawa, własna godność, władza na ulicy i przede wszystkim poczucie silnej tożsamości indywidualnej i grupowej.2.6 2Tone era
Pod koniec lat 70, w Wielkiej Brytanii w wyniku spotkania białych i czarnych muzyków (dorastających podczas pierwszej popularności jamajskich rytmów) powstaje nowa wersja ska – 2Tone. Zespoły takie jak Madness, The Specials, The Selecter, The Beat, Bad Manners, czy Judge Dread – twórca pierwszego „białego” sound systemu (1968) – grały stare kawałki w nowym aranżu, nieco szybciej, z dodatkiem punkowego nonkonformizmu, rocksteady, reggae i współczesnego popu. Styl ten nazwano 2Tone, ponieważ większość kapel nagrywała dla 2Tone Records.2tonowe ska jest szybsze, bardziej zwarte i intensywniej korzysta z instrumentów klawiszowych. Tak jak pierwsza fala powstawała przede wszystkim z myślą o klasie średniej, tak odbiorcą 2toną jest ulica – skinheadzi, punkowcy i inni „zwykli” ludzie, niewysoko umieszczeni na społecznej drabinie.
Wraz z muzyką reaktywują się, tym razem już nie koniecznie czarni i pochodzący z Jamajki – rudeboys. Ich symbolem staje się biało-czarna szachownica symbolizująca "2Tone" – jedność pomiędzy czarnymi i białymi. Jerry Dammers i Horace Panter z zespołu The Specials, bazując na okładce jednego z albumów Petera Tosha (członka grupy The Wailers), zaprojektowali logo muzyki 2Tone – kreskówkową postać w kapeluszu – Walta Jacobso.
Rudeboy to teraz potępiający rasizm i nazizm, uwielbiający dobrą zabawę młody człowiek, w ciemnym garniturze, białych skarpetkach, czarnych pantoflach (loafers) i kapeluszu pork pie. Suggs – wokalista grupy Madness lub też muzycy The Specials są najlepszym przykładem na rudeboy style w tym okresie. 
Rozpoczyna się złota era dla ska w Wielkiej Brytanii. Kolejne hity zajmują wysokie miejsca na listach przebojów. Powraca także moda na oryginalne utwory i wykonawców z lat 60. Desmond Dekker, Prince Buster czy Laurel Aitken nagrywają nowe płyty i grają duże trasy.
Niestety gigantyczne rozróby na koncertach pomiędzy skinheadami, rudeboys i punkami oraz niezwiązane z muzyką (choć często wykorzystywane propagandowo przez konserwatywne media) zamieszki na tle rasowym, hamują rozwój sceny 2Tone. Wiele zespołów otrzymuje zakaz koncertowania i tak dochodzi do zmierzchu złotej ery 2Tone.
Jednakże 2Tone ska do dziś jest ważnym punktem odniesienia dla milionów Brytyjczyków, ska gwiazdy są obecne w mainstreamie, a legenda zespołu Madness wciąż rośnie.Duży koncert zespołów 2Tone został sfilmowany i wydany jako "Dance craze".
2.7 Trzecia fala
Mimo wygaśnięcia mody na 2Tonowe ska, ten jamajski rytm, dzięki permanentnej obecności w angielskojęzycznych środkach przekazu, wciąż promieniował i wydawał kolejne owoce.
W latach 90. (a precyzyjniej – pod koniec lat 80.) w Stanach Zjednoczonych rozpoczął się kolejny skaboom. Zjawisko to nazwano "trzecią falą ska". Kolejni młodzi undergroundowi muzycy odkryli dla siebie jamajski offbeat i połączyli go ze znanymi sobie współczesnymi stylami muzycznymi, inni znowu za cel obrali osiągnięcie brzmienia jak najbardziej zbliżonego do tradycyjnego ska z lat 60.Główne ośrodki pierwszego etapu trzeciej fali ska to Nowy Jork (The Toasters, Moon Ska Records,New York Jazz Ensemble, The Slackers) Waszyngton (The Pietasters), Boston (Bim Skala Bim, Mighty Mighty Bosstones, Steady Earnest) i Kalifornia (Fishbone, Skavoovie and the Epitones, No Doubt, Sublime, Dance Hall Crashers, Rancid, Ocean 11, Save Ferris).
Kapele 2Tone modernizowały tradycyjne ska standardy, filtrując je przez swoją indywidualność i surową energię. Zespoły trzeciej fali są bardziej zainteresowane przypomnieniem brzmienia ery 2Tone oraz jamajskich początków. Zespoł Let`s Go Bowling wiernie gra kawałki: Confucius The Skatalites, Big Trombone Dona Drummonda, Shame And Scandal Petera Tosha i Wailersów i Rude Boys Outa Jail The Specials. The Donkey Show koweruje Phoenix City Skatalites oraz Sally Brown Laurela Aitkena. The Skeletones oddaje trybut Toots And The Maytals grając 54-46, Hepcat gra Everything Crash Ethiopiansów i Hooligans Wailersów, Undercover S.K.A. wykonuje Ranking Full Stop The Beat, Mighty Mighty Bosstones Simmer Down Wailersów, a Bim Skala Bim Run Joe Strangera Cole`a. Sklepy płytowe mają w swojej ofercie większość dostępnych (zarówno winylowych, jak i CD) oryginalnych nagrań ze Studio One czy Trojan Records.
Latynoskie dęciaki, doo-wopowe wokale, shufflujące rytmy Nowego Orleanu, boogie woogie, Chicago blues, calypso, jamaican mento, swing, dub, jungle, raga, rockabilly, rocknroll, punk rock, hardcore, acoustic guitar, rap, soul, funk, fado, rumba, samba, pop rock, world beat, folk, disco, musical, techno, jazz – właściwie każdy gatunek muzyczny i cały świat rezonuje w trzeciej fali z dźwiękami ska.
Bardzo ważna w budowaniu Trzeciej Fali była audycja w kalifornijskim radiu – The Ska Parade, w której zapraszane co tydzień zespołu grały na żywo.Wokalista Ocean11 zapytany w jednej z audycji, dlaczego gra ska, odpowiedział:
"Kiedy słucham oryginalnych nagrań ska z lat 60., często chce mi się płakać, ale w tym samym momencie chce mi się śmiać. To muzyka zawierająca sumę radości, szczęścia i smutku. Kiedy zespół The Ethiopians tworzy te fenomenalne harmonie wokali albo kiedy sekcja dęta The Skatalites gra te nieprawdopodobne melodie. Ta muzyka rezonuje w najgłębszych czeluściach mojego serca – opowiada historię miłości, cierpienia, tryumfu i porażki. Ska jest muzyką ponadczasową. Kiedy jestem na scenie i gram ska, nie gram po prostu muzyki, to ona przenika mnie od stóp do głów i gra mną. Żaden inny styl ci tego nie da."
Chociaż w trzeciej fali rudeboys, rudegirls, skinheads i skingirls oraz ich wiedza są wciąż najważniejszym elementem spójnej tożsamości ska sceny, to każdy z jej uczestników może zbudować własny, nieskrępowany image. Nikt nie patrzy i nie ocenia, czy nowa, nieznana twarz na koncercie pasuje tu, czy nie. Każdy ma prawo (o ile nie przeszkadza innym) do wyrażania własnej indywidualności. „Nie jest istotne, czy jesteś modsem, skejtem, rasta, czy przypadkowym słuchaczem, jeśli tylko najważniejsza jest dla Ciebie muzyka, jeśli potrafisz jej słuchać, a przede wszystkim, tańczyć.”
Trzecia fala ska trwa i nic nie wskazuje na to, by zbliżał się schyłek kolejnej epoki. Ska gra się i tańczy dziś na całym świecie: Rosja, Filipiny, Algieria, Brazylia, Argentyna, Francja, Niemcy, Izrael, Chiny, Japonia, Chorwacja, Dania, Estonia, Norwegia, Filipiny, Portugalia, Włochy, Rumunia, Tajwan, Brazylia, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Słowacja, Serbia, Portugalia, Australia, Republika Południowej Afryki, Szwajcaria, Czechy, Litwa, Francja, Południowa Korea, Węgry, Austria, Turcja, Bułgaria, Kanada, Wenezuela, Belgia, esperanto ska,...itd. Wszędzie tam istnieje kultura ska – każdy rudeboy i każda rudegirl znajdzie tam ludzi, których serce bije w offbeatowym rytmie powstałym na niewielkiej karaibskiej wyspie.2.7.1 Współczesna ska obyczajowość
Obecnie muzyka ska jest przez krytykę kwalifikowana jako jeden z gatunków muzyki popularnej.
Z rytmów ska korzystają zespoły nie identyfikujące się ze ska kulturą.
W Polsce jest to np. Big Cyc, Akurat, a na świecie m.in. Zoe czy Gentelman.
Jako kultura ska istnieje w undergroundzie i nie ma swoich przedstawicieli w mainstreamowych mediach.
Kręgosłupem struktury ska kultury są wciąż spotkania towarzyskie powodowane koncertem lub imprezą djejską oraz związanymi z nimi działaniami.
W Warszawie są to przede wszystkim lokale Radio Luxemburg, Dobra Karma, Cdq, Wetlina, Depozyt, 55. W Gdańśku Klub Ucho. We Wrocławiu Madness. W Sosnowcu do niedawna działał klub U Desmonda przy ul. Dekkerta.
Kanadyjski zespół The Kingpins nagrał swoją współczesną wersję 10 przykazań Prince`a Bustera, w której instruuje co należy robić w ska przestrzeni.
The 10 Commandments Of Ska
These are the 10 commandments of ska
These are the 10 commandments of ska
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number One: You ve got to dance
Number Two: You make (-a) romance
Number Three: You get on the floor
And Number Four: You dance some more
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number Five: You move your feet
And Number Six: You feel the beat
Number Seven: You drink (-a) rum
Number Eight: Wreck-A-Pum-Pum
The 10 commandments of ska
And that s the law
Number Nine: You don t leave the show
Until you ve seen it all
Number Ten: We ll play it again
Everyone s gonna have a ball
Jak widać, podstawowe przykazanie to dobra, spontaniczna zabawa i kontakt (lub nawet bliższy kontakt) z innymi jej uczestnikami – klasyczna figura karnawału calypso jest wciąż fundamentem tej struktury.
Za Erikiem Sapiro można by powiedzieć: „Modelowo rzecz biorąc, nic w tej kulturze nie jest pozbawione duchowego znaczenia; żaden istotny dla jej funkcjonowania składnik nie niesie z sobą poczucia frustracji, bezcelowości czy przymusu.”
Ska kultura wyraża się także poprzez działania plastyczne (street art, vlepki, szablony, tatuaże, odzież, rysunki satyryczne) oraz sztuka video – teledyski i filmy dokumentalne.
Ważnym elementem struktury są strony internetowe, fora dyskusyjne i portale społecznościowe. Istotne w kreacji tożsamości są też podróże na koncerty i festiwale za granicę.
Warto pamiętać, że podział historii ska na trzy etapy jest dużym uproszczeniem, ponieważ na całym świecie istniały wyjątki od reguły, takie jak np. istniejący w latach 70. (grający tradycyjne ska) w NRD zespół Yebo, Czeskie 100 Zvirat (1984 rok) i inne, mniej znane zespoły. Istnieje także ska chrześcijańskie, a nawet parę numerów ska nagranych przez zespoły nazistowskie (!).
Od momentu wystawy światowej 1964 roku, rytm jamaica ska należy już do całego świata.
2.8 PolSKA
W każdym kraju intensywność rozwoju i siła lokalnej ska sceny, opiera się przede wszystkim na silnej identyfikacji słuchaczy z historią tego gatunku.
Polska, powodowana inną, bardziej dla siebie organiczną tradycją muzyczną, nie zbudowała jeszcze silnych ska struktur. Słowiańskie dziedzictwo muzyczne nie jest jednak najlepszym wytłumaczeniem, ponieważ tuż za południową granicą Rzeczpospolitej - w Czechach ska jest od lat 80. zakorzenione w kulturze muzycznej kraju.
Jak kształtowała się polska ska scena?
Lata 60-70
- Wszystko, choć zabrakło w tym wszystkim jeszcze świadomości, rozpoczęło się w 1965 roku kiedy Polskie Nagrania, najwyraźniej zainspirowane Expo 1964, zleciło Juliuszowi Lorancowi, ówczesnemu kierownikowi muzycznemu żeńskiej grupy wokalnej Alibabki nagranie świeżych jamajskich zkowerowanych hitów. Loranc zaprosił do pomocy backup band - Tajfuny oraz Wojciecha Młynarskiego, który napisał polskie teksty i tak powstała pierwsze polskie ska nagranie, epka W Rytmach Jamajka ska.
- Potem na wiele lat ska zostało w Polsce zapomniane. W latach 70. razem z pierwszą falą punk rocka i światowej popularności Boba Marleya zaczęto w Polsce (zbuntowanej i undergroundowej) grać reggae. Ska ze swoim dionizyjskim, mniej mistycyzującym przekazem nie znalazło uznania w oczach ówczesnych młodych alternatywistów, chociaż elementy tej muzyki można znaleźć w nagraniach Mannamu, Brygady Kryzys, Tiltu, Dzieci Kapitana Klossa lub grupy Deadlock.
Lata 80
- W 1983 w Hotelu Victoria gra koncert zespoł Madness. Konferansjerem jest Wojciech Mann, a Brytyjczycy grają z full playbacku.
- Również w 1983 roku w Koszalinie powstaje Mr Zoob (Nazwa "Mr Zoob" odczytywana jest jako zakamuflowana wersja "Mr z UB", która odnosi się do działającego w PRL Urzędu Bezpieczeństwa), i 1984 roku nagrywa dwa ska-rockowe kawałki "Mój jest ten kawałek podłogi" oraz "Ten tramwaj jest naprawdę mój".
Pierwszy duży koncert grupa zagrała w Hali Ludowej we Wrocławiu z zespołami Lady Pank, Klaus Mitffoch. Latem 1984 r. Mr. Zoob brał udział w FAMIE, w "Kabaretonie" Macieja Zembatego, a także w festiwalu w Jarocinie. W 1985/1986 zespół nagrał materiał na pierwszą płytę "To tylko ja."
Lata 90
- W Szczecinie Zdzisław Jodko (Dzidek) zakłada wytwónię "Rock`n`roller" i wydaje zin o street punku i ska "Garaż".
- Na początku lat `90 powstaje tam zespoł Dr Cycos. Liderem grupy był Paweł "Piguła" Czekała. Motywację dla powstania zespołu przedstawia właśnie Paweł Czekała w wywiadzie dla czasopisma Machina: "Po prostu w pewnym momencie pojawiła się u mnie potrzeba grania czegoś, co będzie się podobało także mojej żonie".
Zespół wydał w roku 1996 jedną kasetę, zawierającą najsłynniejsze utwory. Obecnie na rynku pojawiła się reedycja ich jedynego albumu.
- W Szczecinie zaczyna grać zeposł Skambomambo.
Polską ska legendą, wydawaną przez szczecińską wytwórnię (obecnie nazywającej się Jimmy Jazz) i rozwijającą się po dziś dzień jest istniejąca od 1995 roku Vespa.
Pierwszą kasetę Vespa "Vespa" wydaje w labelu prowadzonym przez legendę polskiej sceny alternatywnej Pietię aka Piotra Wierzbickiego QQRYQ Records. Drugi album "Bujaj Się" ukazuje się w 2003 (Jimmy Jazz Records), trzeci, wydany własnym sumptem, "Potwór" w 2007 roku (Showbiz Monstaz Records).
W 1993 roku góralska kapela Trebunie Tutki i Jamajczycy z Twinkle Brothers nagrywają ska-reaggowy album "Higher Heights".- Również w latach 90. rodzi się scena ska w polskim Kingston – Sosnowcu. Grają tam m. in. Skankan (od 1992 roku) i Horrorshow. Wydawane są pierwsze poświęcone wyłącznie ska ziny – „Ska Fever”, „Skinhead Sosnowiec”, „Always On The Wrong Side”.
- We Wrocławiu istnieje zespół Faza 40i4, w Warszawie sztajerska gra Trawnik.
- Popkulturalny miesięcznik Machina dołącza do jednego z wydań płytę „Skadanka”.
- Muniek Staszczyk z Andrzejem Z. pod szyldem Szwagierkolaska nagrywają piosenki Stanisława Grzesiuka w rytmie miejskiego ska.
Liczne grupy punkowe (m. in. Farben Lehre, Alians, Śmierć Kliniczna, Pidżama Porno, Big Cyc, Fate), inspirując się numerem Punky Reggae Party Boba Marleya łączą punk rocka z rytmem ska i reggae.
- W 1996 w Giżycku powstaje zespoł Anti-Holocaust, w 1997 roku w Jastrzębiu Zdroju Skampararas, w Płocku w 1998 Podwórkowi Chuligani, w Toruniu, w tym samym roku, Skapoint, w Olsztynie Skauci, a w Warszawie Pan Profeska.
2000 -
- W Polsce wciąż trwa pozytywistyczny okres „pracy u podstaw”.
- Rock`n`roller wydaje składankę z polskim ska „PolSKA norma”.
- W Warszawie zaczyna grać zespoł Deska.
Powstaje pierwsze polskie forum w internecie poświęcone wyłącznie ska/rocksteady/soul - www.soundcrazy.pl. Pod jego patronatem odbywają się cieszące się dużym powodzeniem imprezy z cyklu Warsaw Ska Fever.- Zagraniczne kapele ska (The Slackers, The Toasters, New York Ska-Jazz Ensemble, Skaferlatine, The Aggrolites, Leningrad, Yellow Umbrella, Bluekilla, The Busters, Mark Foggo Skasters, The Bustups, The Liptones, Polemic, Green Smatroll, Western Special, Les Ejectes, Ska Cubano, Mr Symarip, Roterrdam Ska-Jazz Foundation, The Hoodska Explosive) zaczynają uwzględniać Polskę na mapie swoich tras koncertowych.
W Warszawie powstaje kolektyw djejski Booyaka Soundsystem (Tytus aka Bigger Boss, Palto aka Dr Palto, Skromny Pan Myszon) propagujący ska, rocksteady, reggae, soul.- W Poznaniu zaczyna działać Bimba Soundsystem i największe archiwum zdjęć ska sceny www.dobrybetonniejestzly.pl
- W Łowiczu członkowie zespołu BB Ribozo And The Banditos organizują pierwszy polski Ska Festival.
- Wychodzi pierwszy i dotychczas jedyny numer zina "Dance Crazy".
- Do Polski przyjeżdżają po raz pierwszy ojcowie jamaica ska – The Skatalites. Koncert transmitowany jest w TVP Kultura.
W Bielsku Białej zostaje otwarty Rudeboy Club. Na otwarciu występuje amerykańska ska legenda The Toasters.
Nazwisko legendy ska – Desmonda Dekkera zostało już wydrukowane na plakacie promującym płocki festiwal Reggaeland 2006. Niestety Desmond Dekker umiera na tydzień przed przyjazdem do Polski. 
W Warszawie z zespołu Deska wyłania się najlepszy polski projekt ska-jazzowy The Bartenders.- W Gdyni powstaje wytwónia Burning Chords Records – wydawca m. in. ska-punkowej Wersji De-Lux.
- Swój misterny plan przejęcia ska władzy nad światem ogłasza publicznie Skadyktator.
- Kolejna jamajska legenda – Toots And The Maytals gra koncert na festiwalu Reggaeland w Płocku 2008.
- Startuje portal i forum poświęcone ska Rudemaker.pl
Ciekawy jest odwieczny rozdźwięk między kulturą reggae i ska w Polsce. Większość polskich reggae fanów nie interesuje się historią gatunku i nie ma pojęcia, że ska jest chronologicznym dziadkiem muzyki reggae. Ska kojarzy im się ze skinheadami a skinheadzi, co dla nich oczywiste, są nazistami. Uważają też, że ska powstało z połączenia reggae i punka.
Zabawne są także próby opisania ska kultury przez kulturoznawców. Notatnik Teatralny 12-13 1996 piórem Urszuli Glensk donosi, że „Radykalna część skinów wyraża swoje wiolentyczne poglądy celtyckimi krzyżami i emblematem Ska, czyli czarno-białą szachownicą”.
Zdanie to odzwierciedla wiedzę przeciętnego Polaka na temat kultury ska.
2.9 Podsumowanie
Na Jamajce powstałe 48 lat temu, ska zostało juz zapomniane. Dla młodych Jamajczyków najważniejszy jest dominujący nurt "dancehall"; zespół Byron Lee And The Dragonaires wciąż gra, ale głównie dancehall i modną socę, oczywiście dla turystów w pięciogwiazdkowych hotelach.
Duch muzyki ska nie jest już związany z jedną krainą geograficzną.
Wciąż aktywne gwiazdy z lat 60. spotykają młodych muzyków z całego świata i grają swoje hity z nową energią (np. puzonista The Skatalites Rico Rodriguez w 2007 roku w Hiszpanii), zespół Ska Cubano (połączenie ska i muzyki kubańskiej) występuje w 2005 roku w Sztokholmie na rozdaniu Pokojowej Nagrody Nobla, turecka Athena próbuje sił na festiwalu Eurowizja, Monty Alexander i Jazz Jamaica Allstars robią furorę w brytyjskich rankingach jazzowych, The Skatalites (z trzema oryginalnymi członkami) są w kolejnej trasie dookoła świata, Tokyo Ska Paradise Orchestra jest hitem japońskiego MTV, 2Tone`owy Madness, gra dwa koncerty dzień po dniu w Londynie i dzień po dniu stadion Wembley jest pełny, powstają kolejne wielkie ska festiwale, film fabularny o 2Tone era "This Is England" zdobywa liczne nagrody, w Wielkiej Brytanii wszystkie fale ska są obecne w mediach, powstają tam nawet dwa ska musicale ("Our House" z muzyką Madness, prapremiera w londyńskim Cambridge Theatre West End 28, listopada 2002 i "The Big Life: The Ska Musical." Libretto - Paul Sirett, muzyka - Paul Joseph. Reżyseria - Clint Dyer. Teatr Royal Stratford East, Londyn, prapremiera 21 maja 2004 roku , w Warszawie zaczyna działalność stowarzyszenie propagujące muzykę ska, Krzysztof Warlikowski korzysta z piosenki "10 Commandments" Prince`a Bustera w spektaklu Anioły w Ameryce... Ciąg dalszy nastąpi...
3.0 Epilog
Staropolskie „skakać” znaczyło także "tańczyć" – istotę skoku stanowi zaś to, co jest przed nim: moment gotowości, spięcie mięśni, czas, w którym ciało się kurczy, przenika ziemię, pozwala się dotknąć, przetworzyć; impuls, który zdradza pragnienie istnienia.
Słowo „ska” jest dla uczestników ruchu synonimem więzi, a Skaville – utopijne ska miasto, w którym każdy jest szczęśliwy i a jego serce bije w rytmie ska – to nie kraina geograficzna, ale stan umysłu.
2008-11-30 - Reda Paweł Haddadpowrót »
